Η Σάμος, η πρωτεύουσα του νησιού, είναι μια γραφική πόλη στη βορειοανατολική ακτή.
Έχει ένα από τα μεγαλύτερα και ασφαλέστερα λιμάνια του Αιγαίου, καθιστώντας την έναν σημαντικό κόμβο σε όλη την ιστορία του νησιού.
Είναι χτισμένη αμφιθεατρικά στον κόλπο Βαθέως, στις πλαγιές μπροστά από τον παλιό οικισμό, προσφέροντας μια εκπληκτική θέα στη γραφική προκυμαία της.
Η πόλη λειτουργεί ως το διοικητικό κέντρο του νησιού, είναι πρωτεύουσα του δήμου Ανατολικής Σάμου και πρωτεύουσα του Νομού Σάμου. Έχει πληθυσμό 5.900 κατοίκους και μαζί με τον παραδοσιακό οικισμό Άνω Βαθύ, ξεπερνά τους 9.000 κατοίκους.
Οι κάτοικοι της Σάμου ασχολούνται κυρίως με το εμπόριο, τη βιοτεχνία και διάφορα τεχνικά επαγγέλματα, ενώ λιγότεροι ασχολούνται με τη γεωργία και την αλιεία.
Η οικονομία της πόλης έχει διαμορφωθεί από καιρό από τη μορφολογία της, ευνοώντας το εμπόριο και τις βιομηχανίες. Τον 19ο και τις αρχές του 20ου αιώνα, η Σάμος άκμασε ως κέντρο επεξεργασίας και εμπορίου καπνού, μια βιομηχανία που άφησε ανεξίτηλο σημάδι στην ταυτότητα και την αρχιτεκτονική της πόλης.
Η καρδιά της πόλης της Σάμου είναι η πλατεία Πυθαγόρα, μια ιστορική πλατεία που χτίστηκε το 1864. Περιτριγυρισμένη από νεοκλασικά κτίρια και πολυσύχναστα καφέ, η πλατεία σήμερα είναι ένας ζωντανός χώρος και σημείο συνάντησης για τους ντόπιους και τους επισκέπτες.
Η προκυμαία της πόλης θεωρείται ως μια από τις πιο όμορφες της περιοχής, με κομψά αρχοντικά και βιομηχανικά κτίρια που αφηγούνται την ιστορία της πόλης.
Τα βιομηχανικά κτήρια, πολλά από τα οποία συνδέονται με το εμπόριο καπνού, αποτελούν σημαντικό μέρος της πολιτιστικής κληρονομιάς της πόλης. Πολλά από αυτά λειτουργούν σήμερα με άλλες δημόσιες χρήσεις, υπενθυμίζοντας την κάποτε ακμάζουσα οικονομία της Σάμου και τη σημασίας της ως εμπορικού κόμβου.
Από τη δεκαετία του 1970, ο τουρισμός είναι η κύρια οικονομική ασχολία των κατοίκων της. Έχουν πραγματοποιηθεί σημαντικές επενδύσεις σε τουριστικές υποδομές που σε συνδυασμό με την ιστορική κληρονομιά της πόλης καθιστούν τη Σάμο ελκυστική τοποθεσία για πολιτιστικό τουρισμό.
Νοτιοανατολικά της πόλης βρίσκεται το Άνω Βαθύ, ο αρχικός οικισμός που χτίστηκε στο βάθος του κόλπου από όπου πήρε και το όνομά του. Είναι ένας πυκνοδομημένος οικισμός, χτισμένος σε απότομα επικλινές και ανηφορικό έδαφος, διαμορφώνοντας στενά δαιδαλώδη σοκάκια. Ο παραδοσιακός οικισμός έχει διατηρήσει την πολιτιστική του ταυτότητα και προσφέρει στους επισκέπτες μια ματιά στη ιστορία του νησιού.
Για τους λάτρεις της παραλίας, η περιοχή γύρω από την πόλη της Σάμου φιλοξενεί πολλές παραλίες στα ανατολικά και βορειοδυτικά, με μοναδικά φυσικά τοπία.
Η πόλη της Σάμου συνδυάζει αρμονικά την πλούσια κληρονομιά της με μια ακμάζουσα σύγχρονη ταυτότητα. Από τα μουσεία της, τη νεοκλασική αρχιτεκτονική και τα βιομηχανικά κτίσματα ορόσημα, μέχρι τις πολυσύχναστες πλατείες και τη γραφική προκυμαία, είναι μια πόλη που πρέπει να επισκεφτείς.
Σύντομη ιστορία της Σάμου.
Η πόλη χτίστηκε περίπου στα μέσα του 18ου αιώνα ως λιμάνι του Βαθέος, στην πλαγιά του λόφου πίσω ακριβώς από το λιμάνι.
Την εποχή της Ηγεμονίας της Σάμου έγινε διοικητικό κέντρο του νησιού και γνώρισε οικονομική ανάπτυξη.
Η πόλη αρχικά έφερε την ονομασία Κάτω Βαθύ ή Γιαλός και Λιμένας Βαθέος για να ξεχωρίζει από τον παλαιότερο οικισμό Βαθύ, σημερινό Άνω Βαθύ.
Στο διάστημα 1834-1849 η πόλη είχε μετονομαστεί σε Στεφανούπολη, από το όνομα του πρώτου Ηγεμόνα της Σάμου, Στέφανου Βογορίδη.
Κατά τη διάρκεια του 2ου μισού του 19ου αιώνα σημειώθηκε αύξηση του πληθυσμού της και ανοικοδόμηση πολλών δημόσιων κτιρίων. Έτσι το 1854, μεταφέρθηκε στη Σάμο, από την Χώρα, η πρωτεύουσα του νησιού με απόφαση του τότε ηγεμόνα.
Με την ενσωμάτωση της Σάμου στο ελληνικό κράτος το 1912, η πόλη ορίστηκε έδρα του νομού Σάμου και παρέμεινε το διοικητικό κέντρο του νησιού.
Τον Νοέμβριο του 1943 βομβαρδίστηκε από Γερμανικές αεροπορικές δυνάμεις και υπέστη μεγάλες καταστροφές.
Το 1958, απέκτησε επίσημα την ονομασία Σάμος που αντικατέστησε την παλαιότερη ονομασία Βαθύ, Λιμένας Βαθέος.
Οι ντόπιοι μέχρι και σήμερα συνεχίζουν να ονομάζουν την πόλη με το παλιό της όνομά, Βαθύ!
Η κληρονομιά του καπνού στη Σάμο.
Γύρω στο 1880, ο Αλέξανδρος Πασχάλης πρωτοστάτησε στην καλλιέργεια καπνού στη Σάμο, ιδρύοντας την πρώτη παραγωγή χειροποίητων τσιγάρων στο νησί σε ένα μικρό κατάστημα στην πόλη της Σάμου. Οι προσπάθειές του έθεσαν τα θεμέλια για την επεξεργασία καπνού στο νησί, μετατρέποντας τη Σάμο σε κέντρο εμπορίου καπνού.
Στα τέλη του 19ου έως τις αρχές 20ου αιώνα, κατά την περίοδο της Ηγεμονίας της Σάμου, το λιμάνι της Σάμου άκμασε ως κόμβος διαμετακομιστικού εμπορίου.
Ο υψηλής ποιότητας σαμιακός καπνός και τα χειροποίητα τσιγάρα εξάγονταν παγκοσμίως, καθιστώντας τη Σάμο σημαντικό παράγοντα στη διεθνή αγορά καπνού. Η βιομηχανία άνθισε περαιτέρω με την εισαγωγή καπνού από τη Μικρά Ασία και όχι μόνο, αντανακλώντας την οικονομική ευημερία της περιοχής.
Αυτή η χρυσή εποχή του καπνού είναι ακόμα και σήμερα εμφανής στα κομψά αρχοντικά και βιομηχανικά κτίρια του Βαθύ, που θυμίζουν αυτή την οικονομικά ζωντανή περίοδο.
Η εκβιομηχάνιση
Η εκβιομηχάνιση της παγκόσμιας βιομηχανίας τσιγάρων, σε συνδυασμό με τις προκλήσεις του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, σηματοδότησε την αρχή της παρακμής του εμπορίου καπνού στη Σάμο.
Τα τοπικά εργοστάσια αγωνίστηκαν να συμβαδίσουν με τα πρότυπα της παγκόσμιας βιομηχανικής παραγωγής, αλλά δεν τα κατάφεραν.
Παρά τη σημαντική καλλιέργεια καπνού, τα τοπικά εργοστάσια δεν μπορούσαν να επεξεργαστούν τις αυξανόμενες ποσότητες, οδηγώντας σε σταδιακή κατάρρευση της σαμιακής καπνοβιομηχανίας.
Τότε εμφανίστηκαν μικροέμποροι καπνού που αγόραζαν καπνό από τους παραγωγούς, τα επεξεργάζονταν εμπορικά και τα μεταπωλούσαν σε μεγάλους εμπόρους εκτός Σάμου.
Η Μικρασιατική Καταστροφή το 1922 έφερε χιλιάδες πρόσφυγες στη Σάμο, μεταξύ των οποίων έμπειροι εργάτες και καπνέμποροι από τη Σμύρνη.
Οι πρόσφυγες αναζωογόνησαν τον τομέα του καπνού του νησιού εισάγοντας νέες τεχνικές στην καλλιέργεια και τη μεταποίηση.
Τοπικές και ξένες εταιρείες εμπορίας καπνού άρχισαν να λειτουργούν στο νησί και χτίστηκαν μεγάλες αποθήκες για να υποστηρίξουν το αναπτυσσόμενο εμπόριο.
Το ξέσπασμα του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου επέφερε άλλο ένα πλήγμα στην καπνοβιομηχανία του νησιού.
Λόγω των ελλείψεων τροφίμων και της εκτεταμένης πείνας, πολλά από τα χωράφια καπνού της Σάμου επαναχρησιμοποιήθηκαν για να καλλιεργήσουν βασικές καλλιέργειες για να συντηρήσουν τον τοπικό πληθυσμό.
Μέχρι το 1950, η παραγωγή καπνού είχε πέσει κατακόρυφα στο 15% των προπολεμικών επιπέδων της.
Μέχρι τη δεκαετία του 1960, η καπνοκαλλιέργεια είχε εξαφανιστεί εντελώς από τη Σάμο, σηματοδοτώντας το τέλος μιας εποχής.
______________
Πηγή: Wikipedia
Φωτογραφίες: Νίκος Χατζηιακώβου, REELDRONE, inSamos Travel Guide
