Ο μεγαλύτερος Ναός της Ήρας, στην Ελλάδα σύμφωνα με τον Ηρόδοτο.
Bρίσκεται στον αρχαιολογικό χώρο του Ηραίου στη Σάμο και είναι αφιερωμένος στη θεά Ήρα.
Χτίστηκε στο σημείο όπου σύμφωνα με την παράδοση γεννήθηκε και παντρεύτηκε τον Δία, κάτω από μια λυγαριά, το ιερό δέντρο του Ηραίου.
Η λατρεία της θεάς Ήρας στη Σάμο μαρτυρείται από την Εποχή του Χαλκού, κατά την περίοδο του Μυκηναϊκού πολιτισμού.
Ο ναός είχε κτιστεί και αναστηλωθεί πολλές φορές, αλλά δεν κατόρθωσε ποτέ να ολοκληρωθεί. Στα ερείπια του έχουν αναγνωριστεί κατάλοιπα από τουλάχιστον τέσσερις ναούς της Ήρας.
Αρχιτεκτονική Εξέλιξη
Αρχικά στον χώρο υπήρχε ένας μικρός λίθινος βωμός και ένα κτίσμα για την προστασία του. Τον 8ο αι. π.Χ. ο βωμός έγινε ορθογώνιος και περιβλήθηκε με πλακόστρωση.
Δυτικά του βωμού χτίστηκε ο πρώτος ναός της Ήρας, ο λεγόμενος Εκατόμπεδος λόγω του μήκος του που ήταν 100 πόδια.
Οι τοίχοι του ήταν πλίνθινοι και η στέγη του στηριζόταν σε μια σειρά από ξύλινα υποστηρίγματα.
Τον 7ο αι. π.Χ. ο Εκατόμπεδος ξανακτίζεται και συγχρόνως ανακαινίζεται ο βωμός.
Στα 570-560 π.Χ. με την επίβλεψη του αρχιτέκτονα Ροίκου και του καλλιτέχνη Θεόδωρου ιδρύθηκε ένα νέο μεγάλο κτήριο ναού, σε διαστάσεις 52,5×105 μ. μοναδικό για την εποχή του.
Το εσωτερικό του ναού χωριζόταν σε τρία μέρη με Κίονες πώρινους και ραβδωτούς, ύψους 18 μ.. Οι θαυμάσιες ραβδώσεις των κιόνων έγιναν με περιστροφικό τροχό που επινόησε ο Θεόδωρος.
Ο μοναδικός αυτός ναός χαρακτηρίστηκε θαύμα της Ιωνικής αρχιτεκτονικής αλλά δυστυχώς καταστράφηκε από σεισμό λίγα χρόνια μετά την αποπεράτωσή του.
Κατά την διάρκεια της διακυβέρνησης από τον Πολυκράτη γύρω στο 530 π.χ., ξεκίνησαν οι εργασίες για ένα νέο ναό μεγαλύτερων διαστάσεων.
Η διαφορά του μεγέθους από τον προηγούμενο ναό οφειλόταν στην τοποθέτηση μίας ακόμη σειράς κιόνων ύψους 20 μ., ο αριθμός των οποίων έφθασε τους 155.
Σήμερα μόνο ένας κίονας διατηρείται στην θέση του, στο μισό περίπου από το αρχικό του ύψος, στη νότια πλευρά του ναού.
Οι κίονες ήταν κατασκευασμένοι από μάρμαρο, ενώ το υπόλοιπο κτήριο ήταν από πωρόλιθο.
Ο Βωμός
Το κέντρο της λατρείας του Ναού ήταν ο Βωμός, διαστάσεων 36,5×16,5 μ., χτισμένος με ανοιχτόχρωμο ασβεστόλιθο.
Ο Βωμός ήταν μια αυλή, ανοιχτή προς το ναό που περιβαλλόταν στις τρεις πλευρές του από έναν προστατευτικό τοίχο. Εσωτερικά ήταν διακοσμημένος με ανάγλυφη ζωφόρο με παραστάσεις θηριομαχιών και σφιγγών. Στο επάνω μέρος καλυπτόταν με πλάκα από πυρίμαχο οφείτη πράσινου χρώματος.
Η Ιερά οδός
Τμήμα της οργάνωσης του Ιερού είναι και η Ιερά οδός. Ήταν στρωμένη με μεγάλες λίθινες πλάκες και ένωνε το Ιερό με την αρχαία πόλη, το σημερινό Πυθαγόρειο, με την οποία ήταν αναπόσπαστα συνδεδεμένο.
Σύμφωνα με τους μελετητές ο ναός αυτός δεν ολοκληρώθηκε ποτέ. Μετά το θάνατο του Πολυκράτη το 522 π.Χ. άρχισαν οι εσωτερικές διαμάχες των διαδόχων με αποτέλεσμα την πολιτική και οικονομική παρακμή της Σάμου.
Στα ελληνιστικά χρόνια ο χώρος του Ιερού γίνεται τόπος αυτοπαρουσίασης των Σαμίων πολιτικών. Η πίστη στους αρχαιοελληνικούς θεούς εξασθενεί και εμφανίζονται νέες θεότητες ανατολικής προέλευσης.
Ο Ναός των 1ο αιώνα μ.χ
Τον 1ο αι. π.Χ. η Σάμος γίνεται ρωμαϊκή επαρχία και το 31 π.Χ. παρατηρείται μια άνθηση περιορισμένης έκτασης στο Ηραίο.
Στα χρόνια του Αυγούστου οι Σάμιοι ανεγείρουν στην πόλη ναό προς τιμήν του και της Ρώμης, διαμορφώνουν το ναό και ανακαινίζουν με μάρμαρο τον βωμό της Ήρας.
Από τις επιγραφές, μαρτυρείται ότι τα χρόνια του Αυγούστου στο Ηραίο λατρεύτηκε από κοινού με τη θεά Ήρα και η σύζυγος του Αυγούστου, Λιβία.
Από τα τέλη του 2ου αι. μ.Χ. και μετά ολοένα και μεγαλύτερο μέρος του τεμένους οικοδομείται ως οικιστικό. Καλύπτεται από κατοικίες μονώροφες και διώροφες με μικρές περίστυλες εσωτερικές αυλές, μωσαϊκά, συστήματα ύδρευσης και αποχέτευσης και εγκατάσταση θερμών.
Περίπου στα μέσα του 3ου αι. μ.Χ. ο οικισμός εγκαταλείφθηκε και ερημώθηκε εξαιτίας ενός καταστρεπτικού σεισμού το 262 μ.Χ. αλλά και της λεηλασίας του νησιού.
Τον 4ο αι. μ.Χ. κατεδαφίζονται τα αρχαία οικοδομήματα και τα δομικά υλικά πωλούνται στη Μικρά Ασία.
Τον 5ο ή 6ο αι. μ.Χ. κτίζεται στο χώρο μια εκκλησία, τρίκλιτη Παλαιοχριστιανική Βασιλική, χρησιμοποιώντας υλικά από τα αρχαία κτήρια και θραύσματα αναθημάτων. Η εκκλησία καταστράφηκε και στη θέση της το 16ο αιώνα κτίστηκε μια νέα εκκλησία, Βασιλική σταυροειδής με τρούλο, από την οποία σήμερα φαίνεται η αψίδα της.
Η λατρεία συνεχίστηκε στον ίδιο χώρο και το 18ο αιώνα και στην ίδια θέση κτίστηκε ένα μικρό παρεκκλήσι, το οποίο κατεδαφίστηκε με την έναρξη των ανασκαφών στο χώρο του Ιερού.
Εκτός από τα προαναφερθέντα οικοδομήματα, στο χώρο του ναού υπήρχαν και άλλα κτίσματα αφιερωμένα στη μεγάλη θεά αλλά και σε άλλους θεούς.
Το Ιερό και οι θησαυροί του
Η ανασκαφή στο χώρο μαρτυρεί ότι επρόκειτο για ένα ιερό με παγκόσμια φήμη με τα ευρήματα να επιβεβαιώνουν την εισροή επισκεπτών από όλα τα μέρη του τότε γνωστού κόσμου.
Τα αναθήματα στη θεά αποτελούν πραγματικά έργα τέχνης, που ξεχωρίζουν για τη μοναδικότητά τους και την εκπληκτική τεχνική τους. Ένα σύνολο αφιερωμάτων από μάρμαρο, πηλό, γυαλί, χαλκό, ξύλο, ελεφαντόδοντο, χρυσό.
Κολοσσιαίοι κούροι ήταν τοποθετημένοι στη βόρεια παρυφή της Ιεράς Οδού και αποτελούσαν τους άγρυπνους φρουρούς του Ιερού.
Τα μικρά κτίσματα “οι θησαυροί” αποτελούσαν τα θησαυροφυλάκια για την ασφάλεια των πολύτιμων αφιερωμάτων στη μεγάλη θεά της γονιμότητας και της ευφορίας.
Παγκόσμια πολιτιστική κληρονομιά
Το Ηραίο της Σάμου ήταν ένα ιερό παγκόσμιας σημασίας, που προσέλκυε επισκέπτες από όλο τον αρχαίο κόσμο. Τα πλούσια ευρήματα τόσο από το ιερό όσο και από την αρχαία πόλη της Σάμου είναι οι αδιάψευστοι μάρτυρες του πλούτου, της οργάνωσης και του υψηλού πολιτιστικού επιπέδου αυτής της ιωνικής γης.
Σήμερα, αντικείμενα από το Ηραίο εκτίθενται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Πυθαγορείου και στο Αρχαιολογικό Μουσείο Σάμου, όπου στεγάζεται και ο επιβλητικός Κούρος.
Σε αναγνώριση της αρχιτεκτονικής και ιστορικής σημασίας του, ο Ναός της Ήρας και ο κοντινός αρχαιολογικός χώρος του Πυθαγορείου χαρακτηρίστηκαν Μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO το 1992, διατηρώντας την κληρονομιά τους για τις μελλοντικές γενιές.
Πληροφορίες
- Ωράριο:
Καθημερινά 08:30 – 15:30 | Κλειστό κάθε Τρίτη - Εισιτήρια:
Ολόκληρο: 6 €, Μειωμένο: 3 € - Ημέρες δωρεάν εισόδου:
6 Μαρτίου | 18 Απριλίου | 18 Μαΐου | Το τελευταίο Σαββατοκύριακο του Σεπτεμβρίου κάθε έτος | 28 Οκτωβρίου | Κάθε πρώτη Κυριακή από 1 Νοεμβρίου έως 31 Μαρτίου - Ημέρες αργίας
1 Ιανουαρίου | 25 Μαρτίου | Μ. Παρασκευή: 12:00 – 17:00 | 1 Μαΐου | Κυριακή του Πάσχα | 25 – 26 Δεκεμβρίου
____________
Πηγή: Υπουργείο Πολιτισμού & Αθλητισμού
Φωτογραφίες: Αρχείο inSamos Travel Guide | REELDRONE | Νίκος Χατζηιακώβου | Nik Tsoulontinos
