Η σήραγγα του Ευπαλίνου, που βρίσκεται κοντά στο Πυθαγόρειο, θεωρείται σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, ένα από τα μεγαλύτερα τεχνικά επιτεύγματα της αρχαιότητας.
Πρόκειται για μια σήραγγα μήκους 1.036 μέτρων, που κατασκευάστηκε κατά τον 6ο αιώνα π.Χ. για να χρησιμεύσει σαν υδραγωγείο, μεταφέροντας νερό από την πηγή Αγιάδες, προς στην πρωτεύουσα της αρχαίας Σάμου, το σημερινό Πυθαγόρειο.
Η κατασκευή του έγινε με εντολή του τυράννου Πολυκράτη, άρχισε γύρω στα 550 π.Χ. και κράτησε 8 – 10 χρόνια. Σχεδιαστής και μηχανικός του έργου ήταν ο Ευπαλίνος από τα Μέγαρα, ένας σύγχρονος μηχανικός πριν από 2500 χρόνια.
Εκτιμάται ότι ο σκοπός του ορύγματος ήταν να μεταφερθεί το νερό στην πόλη με τρόπο που να μην είναι ανιχνεύσιμος από επιδρομείς.
Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της σήραγγας είναι ότι ανοίχθηκε ταυτόχρονα και από τις δύο πλευρές του βουνού. Οι δύο σήραγγες συναντήθηκαν περίπου στη μέση με αξιοθαύμαστη ακρίβεια, κάτι που ήταν σημαντικό επίτευγμα για τα τεχνολογικά δεδομένα της εποχής.
Η επίτευξη της διάνοιξης έγινε με τους υπολογισμούς του Ευπαλίνου, χρησιμοποιώντας απλά όργανα μέτρησης. Τα δύο συνεργεία δούλευαν με σφυρί και καλέμι, και χρησιμοποιούσαν λύχνους λαδιού για φωτισμό, κάτι που επιβάρυνε την ατμόσφαιρα και δυσκόλευε το έργο. Στα τοιχώματα της σήραγγας, σώζονται λέξεις, γράμματα και σημάδια κόκκινου χρώματος που αποτελούν μαρτυρίες των μετρήσεων αυτών και ονόματα εργατών.
Το άνοιγμα της σήραγγας είναι περίπου 1.80×1.80 μ. και το μήκος της 1036 μέτρα. Το μέγιστο βάθος από την κορυφή του βουνού είναι 180 μ. και το υψόμετρο από την επιφάνεια της θάλασσας είναι 55 μ.
Αποτελείται από έναν διάδρομο και μία τάφρο με κλίση 0,6%, ώστε να διευκολύνεται η φυσική ροή του νερού μέσα από τους πήλινους αγωγούς στον πυθμένα της.
Το νερό έφθανε σε δεξαμενές και κρήνες της αρχαίας πόλης της Σάμου μέσω ενός υπόγειου αστικού αγωγού, που έχει εντοπιστεί κατά μήκος του σημερινού δρόμου από το Πυθαγόρειο προς το Ευπαλίνειο.
Υπολογίζεται ότι η μέση ημερήσια παροχή νερού ήταν 400 κυβ. μ..
Μερικά μέτρα κάτω από την κύρια σήραγγα υπάρχει μια μικρότερη, από την οποία περνούσε το νερό. Ο λόγος που υπάρχουν δυο παράλληλες σήραγγες, είναι ότι κατά το χρόνο σχεδιασμού και υλοποίησης του έργου η πηγή βρισκόταν ψηλότερα από το επίπεδο της στοάς. Όμως μετά την κατασκευή της κύριας στοάς, η πηγή άρχισε να αναβλύζει χαμηλότερα, συνεπώς δε μπορούσε το νερό να οδηγηθεί με φυσική ροή στην αρχική στοά. Έτσι κρίθηκε αναγκαία η διάνοιξη μιας βοηθητικής, μικρότερης σήραγγας, σε χαμηλότερο επίπεδο.
Το υδραγωγείο εξυπηρέτησε τις ανάγκες της πόλης για πάνω από 1100 χρόνια, μέχρι και τον 7ο αιώνα μ.Χ..
Σταδιακά, παρά τις προσπάθειες καθαρισμού, οι πήλινοι αγωγοί έφραξαν με άλατα, λόγω της μεγάλης περιεκτικότητας ασβεστίου στο νερό της πηγής και το υδραγωγείο εγκαταλείφθηκε.
Στα ρωμαϊκά χρόνια, κατασκευάστηκε ένα νέο υδραγωγείο που έφερνε στην πόλη νερό από την πηγή Ζάστανο, βόρεια των Μύλων.
Κατά την βυζαντινή περίοδο χρησιμοποιήθηκε από τους κατοίκους ως καταφύγιο. Η σήραγγα, κατά περιόδους, προσέφερε προστασία στους ντόπιους από τις πειρατικές επιδρομές.
Το Όρυγμα, χάθηκε με την πάροδο των αιώνων, εντοπίστηκε ξανά το 1853 και από το 1882 ξεκίνησε ο καθαρισμός του.
Από τότε διερευνάται και μελετάται ως το σημαντικότερο τεχνικό έργο της αρχαίας Ελλάδας.
Το Ευπαλίνειο όρυγμα περιλαμβάνεται στα μνημεία της αρχαίας πόλης Σάμου στον κατάλογο Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς από την Unesco.
Το 2017 χαρακτηρίστηκε ως «Παγκόσμιο Σηραγγολογικό Τοπόσημο» από τη Διεθνή Ένωση Σηράγγων.
Επίσης η Αμερικανική Εταιρεία Πολιτικών Μηχανικών, ASCF, αναγνώρισε τη σήραγγα Ευπαλίνου ως «Διεθνές Ιστορικό Ορόσημο Πολιτικών Μηχανικών».
Διαδρομές Επίσκεψης.
Υπάρχουν τρεις διαδρομές επίσκεψης στο Ευπαλίνειο όρυγμα
Διαδρομή 1. Μήκος 185 μ. | Μέγιστος αριθμός ατόμων 20 | Διάρκεια περίπου 20΄ με την επιστροφή.
Στο τμήμα αυτό μπορεί να δει κανείς όλες τις κατασκευαστικές λεπτομέρειες
Δυσκολίες: Υπάρχει μία στενή σκάλα καθόδου με ψηλά σκαλοπάτια και ένας στενός διάδρομος μήκους 17 μ., ύψους 1,55 και πλάτους 0,50 μ. στο ύψος των ώμων.
Μετά τον διάδρομο η διαδρομή είναι χωρίς ιδιαίτερο πρόβλημα.
Ωράριο: 08:40, 09:00, 09:40, 10:00, 10:40, 11:00, 11:40, 12:00, 12:40, 13:00, 13:40, 14:00, 14:40
Διαδρομή 2. Μήκος 424 μ., | Μέγιστος αριθμός ατόμων 15 | Διάρκεια περίπου 40΄ με την επιστροφή.
Η διαδρομή φτάνει μέχρι την βυζαντινή δεξαμενή και το σημείο συνάντησης.
Δυσκολίες: Όλα όσα αναφέρονται στην διαδρομή 1 και επιπλέον άνισο, ολισθηρό δάπεδο, χαμηλό ύψος, νερά στο δάπεδο και νερό που στάζει από την οροφή.
Ωράριο: 08:30, 09:20, 10:20, 11:20, 12:20, 13:20, 14:20
* Πρέπει να κλείσετε εκ των προτέρων ημερομηνία και ώρα επίσκεψης.
Διαδρομή 3. Μήκος 1036 μ. | Μέγιστος αριθμός ατόμων 10 | Διάρκεια περίπου 1 ώρα, η μία διαδρομή χωρίς την επιστροφή.
Σε αυτή τη διαδρομή μπορείτε να δείτε όλο το Όρυγμα και να επισκεφθείτε την πηγή στους Αγιάδες.
Δυσκολίες: Όλα όσα αναφέρονται στην διαδρομή 1 και 2 και κόπωση.
Εξαιρετικά δύσκολο είναι το σημείο του περάσματος από την βόρεια επένδυση. Ένας στενός διάδρομος μήκους 197 μ. και πλάτους από 0,42 μέχρι 0,60 μ..
Μετά την έξοδο από το βόρειο στόμιο πρέπει να περπατήσετε μια απόσταση, περίπου μια ώρα, για να επιστρέψετε στο Πυθαγόρειο ή πρέπει να σας περιμένει αυτοκίνητο.
Ωράριο: 08:30 από το Νότιο Στόμιο, 09:20 από το Βόρειο Στόμιο, 10:20 από το Νότιο Στόμιο, 11:20 από το Βόρειο Στόμιο, 12:20 από το Νότιο Στόμιο, 13:20 από το Βόρειο Στόμιο.
* Πρέπει να κλείσετε εκ των προτέρων ημερομηνία και ώρα επίσκεψης
Πληροφορίες .
Εισιτήρια:
- Για τη Διαδρομή 1, Ολόκληρο: 8 €, Μειωμένο: 4 €
- Για τις Διαδρομές 2 και 3 είναι 10 €, Μειωμένο: 5 €
- Ενιαίο Εισιτήριο: Ολόκληρο: 8 €, Μειωμένο: 4 €
Ωράριο:
Τετάρτη – Δευτέρα | Κάθε Τρίτη το Όρυγμα είναι κλειστό
Από 08:30 έως 15:30 για τις Διαδρομές 1 και 2.
Τελευταία είσοδος 15:00.
Οι επισκέπτες πρέπει να φορούν μάσκα.
* Για τις Διαδρομές 2 & 3 πρέπει να κλείσετε εκ των προτέρων ημερομηνία και ώρα επίσκεψης στο τηλ.: +30 22730 62813
Ημέρες δωρεάν εισόδου:
6 Μαρτίου | 18 Απριλίου | 18 Μαΐου | Το τελευταίο Σαββατοκύριακο του Σεπτεμβρίου κάθε έτος | 28 Οκτωβρίου | Κάθε πρώτη Κυριακή από 1 Νοεμβρίου έως 31 Μαρτίου
Ημέρες αργίας:
1 Ιανουαρίου | 25 Μαρτίου | Μ. Παρασκευή: 12:00 – 17:00 | 1 Μαΐου | Κυριακή του Πάσχα | 25 – 26 Δεκεμβρίου
Το Ευπαλίνειο Όρυγμα, το κεντρικό τμήμα του αρχαίου υδραγωγείου, είναι ένα αξιοθαύμαστο τεχνικό έργο και η επίσκεψή του είναι μια μοναδική εμπειρία.
Για την επίσκεψή σας στο Ευπαλίνειο Όρυγμα πρέπει να γνωρίζετε :
- Το Όρυγμα είναι μια κλειστή σήραγγα μήκους 1036 μ. Οι μέσες διαστάσεις του είναι 1,80 μ. ύψος και 1,80 μ. πλάτος.
- Σε κάποια τμήματα το ύψος είναι μόλις 1,50 μ. και το πλάτος μόλις 0,42 μ..
- Σε κάποια τμήματα το βραχώδες, ανώμαλο δάπεδο είναι υγρό και ολισθηρό και σε ορισμένες περιοχές στάζει νερό από την οροφή.
- Στο εσωτερικό του ορύγματος η θερμοκρασία είναι 16,5 – 16,7°C και η υγρασία 85 – 97%.
- Τα υπέρβαρα άτομα, επισκέπτες που υποφέρουν από κλειστοφοβία, κρίσεις πανικού, οσφυαλγία, από καρδιακά ή αναπνευστικά προβλήματα, ή από μυοσκελετικά προβλήματα που δυσκολεύουν την κίνησή τους, συμβουλεύονται να μην επισκεφτούν το Όρυγμα.
- Οι επισκέπτες που επισκέπτονται το Όρυγμα, εισέρχονται με απολύτως δική τους ευθύνη. Σε περίπτωση ατυχήματος το Ελληνικό Δημόσιο δεν θα φέρει καμιά ευθύνη.
- Στη Διαδρομή 1 & 2 οι επισκέπτες δεν επιτρέπεται να κρατούν ογκώδεις τσάντες ή σακίδια. Μπορούν να τα αφήνουν στην είσοδο.
- Στη Διαδρομή 3 οι επισκέπτες δεν επιτρέπεται να κρατούν καμία τσάντα.
- Οι επισκέπτες πρέπει να φορούν προστατευτικό κράνος που τους παρέχεται στην είσοδο.’
- Όλοι οι επισκέπτες πρέπει να φορούν αντιολισθητικά κλειστά παπούτσια.
- Οι επισκέπτες θα πρέπει να είναι στο χώρο 10 λεπτά πριν από την ώρα επίσκεψης προκειμένου να τους δοθούν κράνη και σκουφάκια μιας χρήσεως.
- Δεν επιτρέπεται η είσοδος σε παιδιά κάτω των 14 ετών.
- Έφηβοι 14-18 ετών πρέπει να συνοδεύονται από υπεύθυνο ενήλικα.
- Σε περίπτωση οργανωμένων ομάδων, που συνοδεύονται από ξεναγό, η ενημέρωση για την ιστορία του μνημείου θα πρέπει να γίνεται έξω από το μνημείο.
- Για λόγους προστασίας των γραπτών επιγραφών δεν επιτρέπεται η φωτογράφιση με φλας.
- Φωτογράφιση, κινηματογράφηση, ή βιντεοσκόπηση με επαγγελματική μηχανή δεν επιτρέπεται χωρίς ειδική άδεια από το Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού.
Πρόσβαση
Η Νότια είσοδος στο Όρυγμα βρίσκεται περίπου 2 χλμ. βόρεια του Πυθαγορείου και είναι προσιτή με αυτοκίνητο και με τα πόδια.
Η Βόρεια είσοδος βρίσκεται στην περιοχή των Αγιάδων και είναι προσιτή μόνο με τα πόδια μέσα από ένα χωματόδρομο, μια διαδρομή 20΄περίπου.
_______
Πηγή: Υπουργείο Πολιτισμού – Eupalinos Tunnel
Φωτογραφίες: GrigorisKoulouriotis, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons
και REELDRONE
